Việt Nam tích cực thúc đẩy tinh thần đối thoại ASEAN

Theo Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn, với tư cách là Chủ tịch ASEAN năm 2020, Việt Nam đã nỗ lực cùng các nước tăng cường vai trò của các thể chế đa phương, thúc đẩy hoạt động của ASEAN.

Phát biểu tại Hội thảo Khoa học Quốc tế về Biển Đông lần thứ 12 hôm 16/11, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn cho biết, mặc dù bị hạn chế bởi Covid-19, song ASEAN vẫn có nhiều nỗ lực thúc đẩy hợp tác biển trên nhiều phương diện với các nước, tổ chức quốc tế, trong và ngoài khu vực.

Thúc đẩy hoạt động đối thoại của ASEAN  

Trong vai trò Chủ tịch ASEAN năm 2020 và Uỷ viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc nhiệm kỳ 2020 - 2021, Việt Nam đã nỗ lực cùng các nước tăng cường vai trò của các thể chế đa phương, thúc đẩy hoạt động của ASEAN.

Qua đó duy trì đối thoại, thúc đẩy hợp tác, khắc phục khó khăn chung và trong vấn đề Biển Đông trên tinh thần “gắn kết và chủ động thích ứng”, chủ động xử lý cân bằng, hài hoà quan điểm và lợi ích của các nước liên quan.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn phát biểu tại lễ khai mạc Hội thảo. (Ảnh: Minh Tuấn)

Theo Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, tính minh bạch, sự đoàn kết, gắn bó và lập trường chung của ASEAN trong vấn đề Biển Đông tiếp tục được củng cố. Cụ thể, các Ngoại trưởng ASEAN đã ra Tuyên bố hôm 8/8, khẳng định quyết tâm duy trì khu vực Đông Nam Á hòa bình, an ninh, ổn định và trung lập.

Mặc dù bị hạn chế bởi COVID-19, song ASEAN vẫn có nhiều nỗ lực thúc đẩy hợp tác biển trên nhiều phương diện với các nước, tổ chức quốc tế, trong và ngoài khu vực. Có thể kể đến đó là “Hội thảo ASEAN - Trung Quốc về thúc đẩy hợp tác nhằm bảo đảm đối xử nhân đạo với ngư dân”.

Việt Nam cũng đã tích cực thúc đẩy tinh thần đối thoại, đề cao chủ nghĩa đa phương, tôn trọng luật pháp quốc tế, Hiến chương Liên hợp quốc và tìm kiếm giải pháp hoà bình một cách công bằng và hợp lý cho các cuộc xung đột quốc tế”, Thứ trưởng Bùi Thanh Sơn cho biết.

Lần đầu tiên một đối thoại giữa ASEAN và Hội đồng Bảo An liên hợp quốc đã được tổ chức nhằm tăng cường phối hợp giữa hai tổ chức đa phương quan trọng hàng đầu về các vấn đề chính trị - an ninh khu vực, trong đó các vấn đề an ninh của khu vực đã nhận được sự quan tâm lớn.

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực thúc đẩy đối thoại và hợp tác, tình hình Biển Đông vẫn tiềm ẩn thách thức khó lường đối với hoà bình, ổn định và hợp tác khu vực. Việc đơn phương diễn giải luật pháp quốc tế không phù hợp với chuẩn mực và lợi ích chung của cộng đồng quốc tế, làm suy giảm ý nghĩa, sự toàn vẹn và giá trị thống nhất và phổ quát của UNCLOS 1982, không chỉ tác động đến nền móng của hoà bình ổn định ở Biển Đông mà còn là mầm mống có thể tác động, dẫn tới việc xói mòn trật tự biển cũng như hoà bình, ổn định toàn cầu khi mà hợp tác nhằm đối phó với các thách thức đang đòi hỏi hơn bao giờ hết.

Bên cạnh đó, cạnh tranh địa chính trị và quân sự hoá Biển Đông tiếp tục làm thay đổi nguyên trạng trên biển làm tình hình trên thực địa thêm phần diễn biến phức tạp, cản trở các tiến trình ngoại giao cùng nỗ lực thúc đẩy đối thoại, hợp tác.

Các thách thức an ninh biển phi truyền thống như thiên tai, ô nhiễm môi trường biển, tội phạm xuyên quốc gia trên biển, nước biển dâng... tiếp tục thách thức cuộc sống bình yên của hàng triệu người mưu sinh dựa vào biển trong khu vực.

5 vấn đề quan trọng cho ASEAN

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn cho rằng, để vượt qua các thách thức đó, các nước trong và ngoài khu vực, hơn lúc nào hết cần cùng nhau nỗ lực tìm kiếm, thực hiện các biện pháp hiệu quả; cần làm sâu sắc hơn nữa đối thoại, thúc đẩy hợp tác, cùng phát triển, và cùng tìm các giải pháp hoà bình cho các khác biệt, tranh chấp.

Cụ thể, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh 5 vấn đề quan trọng.

Thứ nhất, cần xây dựng và duy trì một môi trường thuận lợi cho việc thúc đẩy hợp tác. Để làm được điều này thì chắc rằng đầu tiên là cần củng cố lòng tin chiến lược giữa các nước trong và ngoài khu vực trong vấn đề Biển Đông. Có nhiều biện pháp để tạo dựng lòng tin, song quan trọng nhất đó là sự minh bạch trong chính sách, sự tuân thủ nghiêm túc các quy định có liên quan của luật pháp quốc tế và hành xử có trách nhiệm, vì lợi ích chung của cộng đồng trên thực tế.

Đi cùng với đó là sự gia tăng quan hệ hợp tác giữa các lực lượng chấp pháp, quản lý biển của các quốc gia có liên quan. Với một khu vực năng động và có quan hệ tốt với các nước trong và ngoài khu vực như Đông Nam Á, tôi tin tưởng rằng lòng tin sẽ được củng cố và tăng cường.

Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Bùi Thanh Sơn nhấn mạnh 5 vấn đề quan trọng.

Thứ hai, cần chủ động phòng tránh nguy cơ đụng độ ngoài ý muốn trên biển. Việc xây dựng quy tắc ứng xử và chuẩn mực hành vi cho các lực lượng hoạt động trên biển, bao gồm các lực lượng quân sự, dân sự và thực thi pháp luật trên biển cần là một ưu tiên cao, không chỉ giữa các nước ven Biển Đông mà cả các nước ngoài khu vực đang thực thi các quyền hợp pháp của mình ở Biển Đông.

Đối thoại và hợp tác nhằm hướng tới bộ quy tắc ứng xử chung sẽ góp phần giảm thiểu việc gửi đi các tín hiệu sai, giảm thiểu hiểu nhầm chiến lược và nguy cơ đụng độ ngoài ý muốn.

Thứ ba, cần thúc đẩy hợp tác nhằm phục hồi kinh tế và cùng phát triển. Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu gặp nhiều đình trệ, khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương cần là một đầu tàu hỗ trợ kinh tế thế giới phục hồi, trong đó Biển Đông cần là không gian kết nối lợi ích của các nước trong và ngoài khu vực, thúc đẩy giao thương toàn cầu, bảo đảm chuỗi cung ứng không bị gián đoạn, nhất là đối với hàng hóa chiến lược.

Các dự án kết nối, nhất là kết nối cảng biển, kết nối hạ tầng cần được đẩy mạnh, phù hợp với Quan điểm của ASEAN về khu vực Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Thứ tư, cần hợp tác nhằm bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, tăng cường nghiên cứu khoa học biển và phát triển bền vững ở Biển Đông. Hợp tác bảo vệ, bảo tồn tài nguyên trên biển, nghiên cứu khoa học biển và thực thi pháp luật trên biển, nhất là trong các khuôn khổ đa phương là cần thiết nhằm góp phần duy trì trật tự trên biển ở Biển Đông đồng thời duy trì việc khai thác, phát triển bền vững Biển Đông.

Việc thúc đẩy nghiên cứu khoa học biển càng có ý nghĩa trong thập kỷ Liên Hợp quốc về khoa học đại dương và phát triển bền vững 2021-2030. Việt Nam sẵn sàng cùng các nước láng giềng và các nước ngoài khu vực hợp tác cùng phát triển, sử dụng hiệu quả tài nguyên đồng thời bảo vệ môi trường của Biển Đông trên cơ sở luật pháp quốc tế.

Thứ năm là không ngừng hướng tới giải quyết hòa bình các yêu sách chồng lấn ở Biển Đông. Theo đó, các bên có liên quan cần tăng cường đối thoại thẳng thắn trên tinh thần xây dựng, hòa giải và bao dung để thu hẹp các khác biệt, tìm kiếm giải pháp hòa bình cho các tranh chấp, bao gồm cả tranh chấp lãnh thổ, tranh chấp biển.

Việt Nam sẵn sàng cùng các bên liên quan sử dụng khuôn khổ hợp tác song phương hoặc các cơ chế đa phương khu vực, như các cơ chế của ASEAN, bao gồm cả Diễn đàn Biển ASEAN (AMF) và Diễn đàn Biển ASEAN mở rộng (EAMF) nhằm thúc đẩy đối thoại, xây dựng lòng tin và mở rộng hợp tác.

Trên cơ sở đó, Việt Nam hy vọng các bên sẽ tích cực, sáng tạo tìm các biện pháp thu hẹp bất đồng, kiểm soát và giải quyết hòa bình các tranh chấp hiện nay thông qua đàm phán và các cơ chế khác phù hợp với luật pháp quốc tế hiện hành.

Minh Tuấn