Thành tựu 5 năm thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025

Năm 2020 đánh mốc 5 năm đầu thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2025, ASEAN đã đạt được những thành công nhất định trong quá trình xây dựng ba trụ cột, góp phần duy trì môi trường hòa bình, an ninh, ổn định, tạo điều kiện thuận lợi cho hợp tác và phát triển ở khu vực, cũng như tăng cường khả năng ứng phó của ASEAN trước các thách thức; củng cố liên kết kinh tế, kết nối, đề cao bản sắc và mang lại lợi ích thiết thực cho người dân.

Trong 5 năm qua, trụ cột Cộng đồng Chính trị - An ninh (APSC) đã giúp các nước thành viên hợp tác chặt chẽ hơn với nhiều tiến triển quan trọng về xây dựng lòng tin, chia sẻ các chuẩn mực, quy tắc ứng xử, ngăn ngừa, quản lý xung đột, nâng cao năng lực xử lý những thách thức an ninh, đồng thời tiếp tục tuân thủ các cơ chế hợp tác an ninh, đối thoại, các nguyên tắc của Phương cách ASEAN: Cùng tôn trọng độc lập, chủ quyền và toàn vẹn lãnh thổ của tất cả các quốc gia, không can thiệp vào công việc nội bộ của nhau, giải quyết các tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.

Hợp tác giữa các nước ASEAN được đẩy mạnh trong nhiều lĩnh vực quốc phòng, phòng chống khủng bố và tội phạm xuyên quốc gia, quản lý biên giới, chống buôn bán ma túy, xây dựng lòng tin và ngoại giao phòng ngừa… Đặc biệt, trong bối cảnh dịch bệnh COVID-19 bùng phát, các cơ chế hợp tác của ASEAN đã phát huy vai trò tích cực trong thúc đẩy hợp tác khu vực để ngăn ngừa, phòng chống dịch bệnh.

Ngày 4/3/2020, Hội nghị các quan chức cao cấp (SOM) ASEAN đặc biệt, khởi động trao đổi định hướng xây dựng Tầm nhìn ASEAN sau 2025 đã diễn ra tại thành phố Đà Nẵng.

Trụ cột Cộng đồng Kinh tế (AEC) cũng tạo được mức độ hợp tác chặt chẽ trong các lĩnh vực kinh tế nội khối, vững bước hướng với mục tiêu tạo ra một thị trường duy nhất và cơ sở sản xuất thống nhất; có sức cạnh tranh cao; phát triển đồng đều; đồng thời tăng cường kết nối với các nền kinh tế lớn trên thế giới để hội nhập đầy đủ vào nền kinh tế toàn cầu. Liên kết kinh tế trong AEC đã trở nên vững chắc, tạo thành vùng đệm quan trọng giúp ASEAN chống lại các cú sốc kinh tế lớn từ bên ngoài.

Trụ cột Cộng đồng Văn hóa - Xã hội (ASCC) đang tạo ra những nền tảng căn bản đẻ nâng cao chất lượng cuộc sống người dân, thúc đẩy bình đẳng và công bằng xã hội, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững, tăng cường ý thức cộng đồng và giá trị bản sắc chung. Nhiều kế hoạch giải quyết các vấn đề an sinh xã hội cho người dân đã được thực hiện. Hàng loạt sáng kiến, như “Mạng lưới thành phố thông minh ASEAN”, “Kết nối các kết nối” đang được triển khai sâu rộng. Các nỗ lực tăng cường kết nối, thu hẹp khoảng cách phát triển,  thúc đẩy phát triển đồng đều, bền vững, gắn kết chặt chẽ các tiểu vùng với kế hoạch phát triển tổng thể của ASEAN, đã thu được kết quả khả quan. Tầm nhìn ASEAN 2025 được gắn kết với Chương trình nghị sự 2030 của Liên hợp quốc về phát triển bền vững.        

Sau hơn 5 thập niên phát triển và 5 năm triển khai thực hiện Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN, ASEAN đã vươn lên mạnh mẽ trở thành một khu vực kinh tế năng động, tăng trưởng nhanh, có quy mô lớn thứ năm trên toàn cầu, với Tổng sản phẩm quốc nội (GDP) năm 2019 đạt khoảng 3.200 tỷ USD (từ mức chưa đầy 30 tỷ USD ban đầu). Với sự hội nhập chặt chẽ hơn, ASEAN đã xây dựng, tạo ra môi trường kinh doanh thân thiện với nhà đầu tư trong, ngoài khối và là điểm đến đầu tư quốc tế hấp dẫn thứ ba thế giới. Kinh tế phát triển, đời sống của người dân ASEAN cũng ngày một nâng cao, từ mức thu nhập bình quân đầu người chỉ 130 USD thời điểm mới thành lập, nay đã tăng lên 4.700 USD với sự gia tăng mạnh mẽ của tầng lớp trung lưu, thanh niên được tiếp cận với giáo dục tốt hơn…

ASEAN cũng đã góp phần không nhỏ vào thành tựu chung của thế giới. ASEAN hiện là đối tác quan trọng của nhiều quốc gia, cũng như các tổ chức khu vực và quốc tế. Gần 40 quốc gia đã tham gia Hiệp ước Hợp tác và Thân thiện khu vực Đông Nam Á (TAC). Các đối tác đều coi trọng quan hệ, đẩy mạnh hợp tác toàn diện với ASEAN cả về đa phương và song phương, ủng hộ vai trò chủ đạo của hiệp hội ở khu vực.

Ngày 20/7/2020, Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Việt Nam Nguyễn Quốc Dũng đã chủ trì cuộc họp trực tuyến liên ngành của các quan chức cao cấp ASEAN thảo luận về định hướng xây dựng Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN sau 2025.

ASEAN cũng đóng vai trò là động lực chính trong việc thúc đẩy hợp tác và liên kết khu vực ở Đông Á, khẳng định vai trò chủ đạo trong việc xác định các ưu tiên, chương trình nghị sự, định hướng phát triển của các tiến trình hợp tác. Đồng thời, ASEAN thể hiện vai trò dẫn dắt, định hướng, điều hòa các lợi ích khác biệt của các nước, đặc biệt là các nước lớn, phù hợp với đặc thù, ưu tiên và lợi ích của ASEAN.

Việc xây dựng thành công Cộng đồng ASEAN phát triển bền vững và thịnh vượng sẽ góp phần nâng cao hơn nữa vai trò và vị thế của ASEAN như một động lực thúc đẩy các tiến trình đối thoại, xây dựng lòng tin vì hòa bình, an ninh, ổn định và phát triển ở khu vực và trên thế giới./.

Mẫn Chi