Ngày tết té nước truyền thống ở các nước ASEAN

ASEAN là cộng đồng văn hóa, xã hội đa dạng và phong phú, tuy nhiên, cũng có những điểm giống nhau trong ngày tết té nước truyền thống ở các nước Thái Lan, Lào và Campuchia.

Ý nghĩa của tục té nước

Tết té nước là một trong những lễ hội văn hoá truyền thống của các nước Đông Nam Á. Người Lào gọi là Bunpimay, người Thái Lan gọi là Songkran, còn người Campuchia thì gọi là Chol Chnam Thmey và người Myanmar gọi là Thingyan.

Lễ hội mang ý nghĩa đem lại sự mát mẻ, phồn vinh cho vạn vật, thanh khiết hóa cuộc sống của con người. Vào những ngày này, mọi người thường té nước vào nhau để chúc phúc, cầu mong mưa thuận gió hoà, cầu cho một năm mới ấm no, hạnh phúc.

Lễ hội Chol Chnam Thmay ở Campuchia

Chol Chnam Thmay là Tết năm mới và là tết té nước của người Campuchia, bắt đầu từ ngày 13/4 và kết thúc vào ngày 15/4 dương lịch hàng năm.

Lễ hội Chol Chnam Thmay thường tổ chức vào khoảng đầu tháng Chét của lịch Phật giáo Khmer (khoảng giữa tháng 4 dương lịch) và kéo dài trong 3 ngày, năm nhuận kéo dài 4 ngày với tên gọi mỗi ngày tết khác nhau. Trong những ngày đó, mọi công việc ruộng rẫy đều được ngừng lại, mọi người cùng nghỉ ngơi và vui chơi giải trí. Vào dịp này, con cháu dù ở xa xôi đến đâu cũng trở về để sum họp cùng gia đình trong ba ngày Tết.

Ngày thứ nhất gọi là ngày Châul Sây Kran Thmây, tức là ngày thay năm cũ vào năm mới. Trong ngày này, mọi người ăn mặc đẹp, mang theo nhang, đèn, lễ vật vào chùa. Ở chùa, sẽ tổ chức tụng kinh, rắc nước có hương thơm ở một số nơi nhằm tiễn đưa vị thần năm cũ, xua đuổi tà ma, tẩy rửa điều xui xẻo của năm cũ.

Lễ tắm tượng linh thiêng của người Campuchia vào dịp năm mới.

Ở Campuchia, tín ngưỡng có ảnh hưởng sâu sắc tới đời sống người dân. Trong ngày đầu năm mới này, mỗi nhà thường đem thức ăn lên chùa để nhờ các nhà sư làm lễ cúng thức ăn lên tổ tiên của mình. Theo quan niệm của người dân Campuchia thì ai càng đi nhiều chùa thì càng có nhiều tiền tài lộc trong năm mới. Trước những ngôi chùa, trong dịp tết người Campuchia đắp năm núi cát hình chóp tượng trưng vũ trụ Meru, ai có nhu cầu tìm kiếm tình duyên - tài lộc thì đi quanh ụ cát khấn vái, cắm vào đấy những tờ riel (giấy bạc Campuchia).

Cũng giống như phong tục của người Kinh, người Hoa, ngày Tết cũng là thời gian những người con Khmer từ nơi học tập, làm việc trở về xum họp với gia đình, với quê hương, cùng đón mừng năm mới bên nhau, thăm họ hàng, gia tộc, và đi chùa lễ Phật… Những người Khmer không có điều kiện trở về quê hương bản quán sẽ lựa chọn việc đón Tết Chol Chnam Thmay tại TP với những nghi lễ truyền thống như một điều tất yếu cho sự hòa nhập, thích ứng với cuộc sống hiện đại nơi đô thị.

Sau đêm tiễn năm cũ, sang ngày thứ hai Lễ hội Chol Chnam Thmay là ngày Wanabat (Wonbơf), người dân Khmer tổ chức nghi thức rước năm mới. Đầu tiên là rước Mahasoongkran (tức là cuốn đại nông lịch Khmer). Dẫn đầu đoàn rước là chằn mang mặt nạ oai vệ tay cầm gậy múa mở đường, theo sau là đội trống Chhay dăm hoặc dàn nhạc ngũ âm.

Sau khi đoàn rước đi ba vòng quanh ngôi chùa chính, bà con phật tử sẽ vào chính điện cùng tụng kinh để đón chờ vị thần năm mới. Riêng lớp thanh thiếu niên trẻ tuổi thì tổ chức các trò vui chơi dân gian như: Kéo co, bịt mắt, đá gà, nhảy bao, đánh bóng hay các tiết mục văn nghệ như: Rom vong, hát aday đối đáp, chơi chhay dăm hay xem rô băm, du kê, phim ảnh…

Sang ngày tết thứ ba – ngày Tngai Laeung Saka (Lơm săk), sau khi dâng cơm sáng và trưa cho các vị sư, bà con mang nước ướp hương thơm cùng nhang đèn đến đền thờ Phật làm lễ tắm tượng Phật và sư sãi cao niên. Ở gia đình cũng tổ chức tắm rửa cho ông bà, cha mẹ và thay bộ quần áo mới do con cái dâng tặng. Việc tắm rửa này sẽ giúp tẩy rửa bụi trần của năm cũ và chúc phúc, chúc thọ cho người lớn tuổi.

Vào những ngày tết, trên đường phố người dân đổ ra đông vui như trẩy hội. Đặc biệt là khi trời tối, người ta sắp lễ, ăn uống, nhảy múa tưng bừng tham gia vào các hoạt động lễ hội đường phố như lễ té nước, bôi bột màu… Càng bị té nhiều nước thì may mắn càng đến nhiều.

Điều đặc biệt ở đất nước này còn phải kể đến các điệu múa. Người Campuchia say mê trong từng điệu nhảy, các cô gái uốn lượn vòng hông theo bước chân nhịp nhàng, đôi tay thon ngà ngọc giơ cao phảng phất hình những mái đền cong vút trong điệu múa Apsara.

Tết Bunpimay ở Lào

Lễ hội té nước ở Lào được gọi là Bunpimay, thường được gọi tắt là Bun, có nghĩa là làm phước, làm phước để được phước.

Không giống với nhiều nước trên thế giới, người Lào đón Tết năm mới theo cách riêng của mình. Đó là khoảng thời gian khi thời tiết đã sang hè, khi loài hoa muồng vàng nở rộ trên khắp mọi nẻo đường.

Tết té nước đón năm mới được tổ chức vào ngày 12, 13 và 14 tháng 4 dương lịch hàng năm, là ngày lễ lớn nhất trong năm của đất nước này. Trong ba ngày Tết, người dân cả nước được nghỉ và tổ chức các hoạt động tưng bừng ngoài trời đón năm mới.

Ngày 12/4, ngày đầu tiên và là ngày cuối cùng của năm cũ. Buổi sáng, người dân dọn dẹp lau chùi nhà cửa, vườn ngõ sạch sẽ. Buổi chiều, họ tập trung ở chùa để làm lễ cúng Phật, nghe các nhà sư giảng kinh, cầu mong sức khoẻ và hạnh phúc cho cả năm. Cuối buổi lễ, nhà chùa rước tượng Phật ra một gian riêng ngoài trời trong ba ngày và mở cửa để mọi người có thể vào tắm Phật. Nước thơm sau khi tưới lên các tượng Phật sẽ được hứng lại đem về nhà để xức vào người làm phước.

Ngày 13/4, ngày thứ hai là giao thời giữa năm cũ và năm mới. Người ta làm tháp bằng cát, trang trí bằng cờ, hoa, dây vải và vẩy nước thơm. Phóng sinh các loài động vật như rùa, cá, cua, chim… để lấy phước. Và bất cứ khách nào đến xông nhà hay thăm chùa đều được chủ nhà buộc vào cổ tay một vòng chỉ xanh hoặc đỏ, biểu tượng hạnh phúc và sức khỏe. Ai có nhiều chỉ buộc cổ tay được coi là người sẽ gặp may mắn cả năm.

Ngày 14/4, ngày thứ ba cũng là ngày đầu tiên của năm mới, là ngày vui nhất với nhiều hoạt động tưng bừng khắp nơi cũng là ngày chính hội té nước. Người Lào tin rằng nước sẽ giúp gột rửa điều xấu xa, bệnh tật và cầu chúc năm mới sống lâu, sạch sẽ và mạnh khỏe. Vì thế, trước khi té nước, người ta thường dành cho nhau những lời chúc tốt lành. Người trẻ tuổi té nước những người lớn tuổi để chúc thọ và sức khỏe. Họ không chỉ té nước vào người mà còn vào nhà cửa, đồ thờ cúng, súc vật và công cụ sản xuất... Ai bị ướt nhiều sẽ hạnh phúc nhiều. Lễ té nước sẽ bắt đầu vào 8h sáng và kết thúc lúc 16h chiều, trước khi mặt trời lặn.

Lễ hội té nước được tổ chức trên khắp cả nước nhưng vui nhất tại cố đô Luang Prabang và Vang Vieng. Tại Luang Prabang, nơi có nhiều chùa chiền và là khu du lịch nổi tiếng, các vị khách nước ngoài được tận hưởng không khí lễ hội rõ nét với rất nhiều trò chơi thú vị.

Tại Luang Prabang có rất nhiều khách sạn nhà nghỉ dành cho khách với mức giá vừa phải. Vào thời điểm lễ hội, bạn nên đặt trước để chắc chắn có phòng. Đây là một thành phố có lịch sử lâu đời nhất của Lào với rất nhiều điểm tham quan như các ngôi chùa linh thiêng, phố cổ, hang Pak Ou, núi Phoushi và khu chợ đêm. Những nơi bày bán các mặt hàng truyền thống hay sản phẩm bằng bạc nổi tiếng của người Lào.

Khi tham gia lễ hội té nước ở Lào, bạn cần lưu ý không té nước vào nhà sư; Không té nước bẩn, nước lạnh lên người xung quanh;  Nên dùng túi chống thấm để bảo vệ đồ đạc và các thiết bị điện tử; Nên dùng các phương tiện công cộng để di chuyển vì trong thời gian diễn ra lễ hội giao thông thường bị ách tắc.

Trong ngày Tết, người Lào rất thích ăn món lạp với xôi nóng. Ngoài ra còn rất nhiều món ngon bạn nên thử như thịt trâu khô, gà nướng, cá nướng...

Lễ hội Songkran ở Thái Lan

Thái Lan là đất nước của Phật giáo. Đa số người dân Thái Lan đều theo đạo Phật. Vì thế, người dân nước này chọn ngày đón năm mới chính là ngày sinh của Đức Phật, tức là ngày 15/4. Từ năm 1941, Hoàng gia Thái Lan quy định, Tết Songkran bắt đầu vào ngày 13/4, kết thúc vào ngày 15/4 Dương lịch hàng năm.

Trong mỗi ngày dịp tết của Thái Lan đều có những hoạt động chuẩn bị chào đón năm mới theo tuần tự và có những nét đặc sắc riêng.

Ngày 13/4 được gọi là Wan Maha Songkran, là ngày cuối cùng của năm cũ, họ cử hành nghi lễ Rod Nam Dum Hua – chỉ dành cho người cao tuổi. Trong đó, những người trẻ sẽ vẩy nước thơm vào bậc cao niên để thể hiện sự thành kính và cầu mong hạnh phúc, may mắn đến.

Ngày 14/4 được gọi là Wan Nao, là ngày kết nối giữa năm cũ và năm mới, sẽ dành cho gia đình. Cả nhà cùng dậy thật sớm, chuẩn bị đồ cúng dường trên chùa và cuối ngày lại quây quần đầm ấm. Một nghi thức nữa cũng không kém phần quan trọng là lễ tắm Phật trên chùa. Lý do là tại Thái Lan, năm mới tính từ ngày sinh của Đức Phật.

Ngày 15/4 được gọi là Wan Ta -leung Sok, là ngày đầu tiên của năm mới. Sau nghi thức này, lễ hội té nước sẽ bắt đầu. Theo truyền thống, nước sử dụng phải có mùi thơm, té vào các thành viên trong gia đình và bạn bè thân hữu.

Hoạt động té nước ở Thái Lan đã được mở rộng thành lễ hội dành cho du khách trong và ngoài nước. Do vậy, khi lễ hội bắt đầu, mọi người sẽ dùng mọi thứ có thể đựng nước để té nước vào nhau. Những ai càng được té nhiều nước được tin rằng sẽ nhận nhiều may mắn trong năm mới. Các thành phố được nhiều người tìm đến nhất trong dịp này là Bangkok, Ayutthaya, Khon Kaen, Phuket, Chiang Mai...

Chiang Mai là thành phố thu hút được nhiều khách du lịch nhất dịp Songkran. Vì nơi đây còn lưu giữ nhiều tập tục trong lễ hội này như lễ rước và tắm tượng Phật Phra Buddha Sihing, xây dựng tháp cát, cuộc thi sắc đẹp và lễ buộc chỉ cổ tay.

Khi tới Thái Lan, nếu gặp lễ hội té nước, hãy mặc nhiên xem việc mình bị té là một niềm vui, không nên tức giận với người xung quanh. Nếu không muốn bị ướt, bạn nên ở trong nhà những dịp này. Nếu ra đường nên bọc kín những vật dụng không được phép chạm nước như điện thoại, ví tiền, giấy tờ,…v.v để tránh việc các đồ này bị hỏng hóc.

Bạn cũng nên tránh mang đồ có giá trị ra ngoài đường dịp tết té nước, vừa phòng việc có thể bị ướt, vừa phòng tránh mất mát chỗ đông người. Cũng không nên mặc áo trắng tinh vì nhiều người Thái họ pha cả bột màu vào nước để bắn.

Vào ngày đầu năm mới, hãy học cách nói "Sawadee bee mai" với người Thái. Câu này có nghĩa là "Chúc mừng năm mới".