Hợp tác kinh tế Việt Nam-ASEAN: Sôi động và thiết thực

Trao đổi với phóng viên, ông Lương Hoàng Thái, Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương) nhận định, không chỉ tăng hợp tác nội khối một cách sâu rộng và toàn diện, ASEAN còn là “hạt nhân” giúp Việt Nam thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư với các đối tác quan trọng ngoại khối.

Ông Lương Hoàng Thái, Vụ trưởng Vụ Chính sách thương mại đa biên (Bộ Công Thương). (Nguồn: Báo Công Thương)

Hợp tác kinh tế tạo đà hội nhập sâu rộng

Ông nhận định thế nào về hợp tác kinh tế - một trong ba trụ cột chính của hợp tác Việt Nam- ASEAN thời gian qua?

Gia nhập ASEAN ngày 28/7/1995 là cột mốc đầu tiên, tạo đà cho các bước hội nhập sâu rộng hơn vào “sân chơi” khu vực và quốc tế. Đây cũng là nền tảng để Việt Nam củng cố, mở rộng quan hệ hợp tác với các đối tác.

Trong 27 năm qua, Việt Nam đã tích cực và chủ động tham gia hội nhập kinh tế ASEAN và cùng các nước thành viên ASEAN khác xây dựng nền móng quan trọng để Cộng đồng kinh tế ASEAN (AEC) chính thức được hình thành vào ngày 31/12/2015, đồng thời tiếp tục xây dựng Cộng đồng AEC đến năm 2025 với 5 đặc trưng: Một nền kinh tế hội nhập cao và gắn kết; một ASEAN cạnh tranh, đổi mới và năng động; nâng cao kết nối và hợp tác chuyên ngành; một ASEAN có sức bật, phát triển toàn diện, hướng tới con người và lấy con người làm trung tâm và một ASEAN toàn cầu.

Trong bức tranh 55 năm phát triển chung của ASEAN, kinh tế luôn là mảng hợp tác sôi động với nhiều kết quả cụ thể và thiết thực. Việt Nam đã tranh thủ được những cơ hội trong hội nhập kinh tế ASEAN để mở rộng thị trường xuất khẩu, bước đầu tham gia vào chuỗi cung ứng khu vực, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải cách chính sách trong nước, thu hút đầu tư, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phù hợp với yêu cầu hội nhập.

Cho đến nay, Khu vực thương mại tự do ASEAN là một trong những khuôn khổ hợp tác mà Việt Nam có cam kết mở cửa thị trường hàng hóa mạnh mẽ nhất. Tỷ lệ xóa bỏ thuế nhập khẩu của Việt Nam dành cho các nước ASEAN đạt 98% (các nước ASEAN khác xóa bỏ khoảng 98,7% thuế nhập khẩu cho hàng xuất khẩu của Việt Nam).

Hội nhập kinh tế ASEAN đã giúp thương mại giữa Việt Nam và các nước trong khối tăng trưởng vượt bậc. So với thời điểm bắt đầu tham gia Khu vực mậu dịch tự do (AFTA) năm 1996, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu giữa Việt Nam và khu vực ASEAN tăng gần 12 lần, từ 5,9 tỷ USD năm 1996 lên gần 70 tỷ USD trong năm 2021. Trong đó, kim ngạch xuất khẩu tăng 18 lần, từ 1,6 tỷ USD năm 1996 lên khoảng 28,9 tỷ USD vào năm 2021.

Không chỉ không chỉ tăng hợp tác nội khối một cách sâu rộng và toàn diện, ASEAN còn là “hạt nhân” giúp Việt Nam có điều kiện thúc đẩy quan hệ hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư với các đối tác quan trọng khác thông qua việc ký kết và thực thi các hiệp định thương mại tự do (FTA) giữa ASEAN với các đối tác này.

Hiện nay, trong số 15 FTA mà Việt Nam đã ký kết, có đến 8 hiệp định thuộc khuôn khổ hợp tác ASEAN. Đáng chú ý, ASEAN đã cùng 5 nước đối tác gồm Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia và New Zealand ký kết Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện khu vực (RCEP) vào năm 2020, khi Việt Nam giữ cương vị Chủ tịch ASEAN. Có thể thấy, hợp tác kinh tế trong ASEAN đã tạo cơ sở cho quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng của Việt Nam về lâu dài.

Sau 27 năm gia nhập ASEAN, nền kinh tế Việt Nam gặt hái được những trái ngọt nổi bật nào?

Sau khi gia nhập ASEAN, Việt Nam đã gia nhập Tổ chức Thương mại thế giới (WTO) vào năm 2007 sau đó từng bước tham gia các FTA giữa ASEAN với các đối tác như Trung Quốc, Ấn Độ, Australia, New Zealand, Nhật Bản, Hàn Quốc, Hong Kong (Trung Quốc) và các FTA song phương với các nước: Nhật Bản, Hàn Quốc, Chile.

Trong những năm gần đây, Việt Nam đã tham gia các FTA thế hệ mới như Hiệp định Đối tác toàn diện và tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) hay FTA Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA), FTA Việt Nam - Vương quốc Anh (UKVFTA).

Nhìn lại tiến trình 27 năm hội nhập kinh tế quốc tế của đất nước, có thể thấy, gia nhập ASEAN không chỉ tạo thuận lợi cho hàng hóa, dịch vụ Việt Nam tiếp cận thị trường các nước Đông Nam Á khác, mà qua đó tiếp cận các thị trường rộng lớn hơn và gia tăng kim ngạch xuất khẩu.

Nền kinh tế Việt Nam đã có những thay đổi vượt bậc về mọi mặt. Năm 1995, GDP bình quân đầu người của Việt Nam chỉ đạt 276,8 USD nhưng đến năm 2021 con số này đã là 3.694 USD, tăng hơn 13 lần. Quy mô nền kinh tế tăng hơn 17 lần từ 20,7 tỷ USD GDP năm 1995 lên 362,6 tỷ USD vào năm 2021, đứng thứ sáu trong khu vực ASEAN. Kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam tăng từ 5,2 tỷ USD năm 1995 lên 336,3 tỷ USD năm 2021.

Hội nhập kinh tế ASEAN đã góp phần thúc đẩy đa dạng hóa cơ cấu mặt hàng xuất khẩu, tăng cường thu hút đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) cũng như mở rộng cơ hội đầu tư sang các nước ASEAN khác.

Ngoài ra, hội nhập kinh tế ASEAN cũng giúp tạo chuyển biến tích cực trong việc xây dựng và hoàn thiện thể chế chính sách, luật lệ và thủ tục trong nước, tạo ra môi trường kinh doanh và đầu tư ngày càng minh bạch, qua đó giúp nâng cao thứ hạng của Việt Nam trong báo cáo thường niên về Môi trường kinh doanh của Ngân hàng thế giới (WB).

Hội nhập kinh tế ASEAN đã giúp thương mại giữa Việt Nam và các nước trong khối tăng trưởng vượt bậc. (Nguồn: Dân trí)

Hành động cùng ứng phó các thách thức

Trong bối cảnh kinh tế thế giới đối mặt với nhiều vấn đề như đại dịch Covid-19, xung đột Nga-Ukraine, lạm phát… trọng tâm Việt Nam hướng tới trong hợp tác với ASEAN là gì, thưa ông?

Hiện nay, kinh tế thế giới đang phải đối mặt với nhiều vấn đề. Đại dịch Covid-19 và tiếp đó là xung đột Nga-Ukraine dẫn đến những hệ quả tiêu cực đến chuỗi cung ứng toàn cầu và khu vực, nguồn cung năng lượng và lạm phát, ảnh hưởng đến tất cả các nền kinh tế trên thế giới. ASEAN cũng đứng trước nhiều thách thức, bao gồm những vấn đề như biến đổi khí hậu, thiên tai, cạn kiệt tài nguyên, gián đoạn chuỗi cung ứng…

Do vậy, mục tiêu đầu tiên của ASEAN trong thời gian tới là ổn định và phục hồi kinh tế sau đại dịch Covid-19, giảm phụ thuộc và thúc đẩy đa dạng hóa nguồn nguồn cung, củng cố các liên kết khu vực.

Trên tinh thần này, Campuchia - nước Chủ tịch ASEAN năm 2022 - đã đưa ra chủ đề “ASEAN Hành động: Cùng ứng phó các thách thức” với 19 sáng kiến, ưu tiên hợp tác kinh tế cho năm ASEAN 2022 trong nhiều lĩnh vực trọng tâm như nâng cao năng lực cạnh tranh của ASEAN; tăng cường kết nối kỹ thuật số, khoa học, công nghệ và tăng trưởng và phát triển ASEAN hội nhập.

Với vai trò là một thành viên chủ động, tích cực trong hội nhập ASEAN, trong thời gian tới, Việt Nam sẽ tiếp tục cùng các nước ASEAN khác đề cao các cam kết của ASEAN đối với chủ nghĩa đa phương, ủng hộ hệ thống thương mại đa phương mở, dựa trên luật lệ, bao trùm và cùng có lợi trong thương mại quốc tế, nhất là trong thương mại và đầu tư tại khu vực.

Việt Nam sẽ tích cực ủng hộ và tham gia có trách nhiệm vào các sáng kiến chung tạo thuận lợi thương mại, dịch vụ, đầu tư, tăng cường phát triển thị trường vốn ASEAN, củng cố các chuỗi cung ứng và mạng lưới sản xuất khu vực.

Về hợp tác nội khối, Việt Nam sẽ tiếp tục cùng các nước ASEAN triển khai Kế hoạch tổng thể xây dựng Cộng đồng Kinh tế ASEAN đến 2025, tham gia đàm phán nâng cấp Hiệp định Thương mại Hàng hóa ASEAN (ATIGA) nhằm bảo vệ các lợi ích kinh tế của ta, đồng thời góp phần giải quyết các vấn đề tồn đọng trong hợp tác ASEAN.

Trong hợp tác ngoại khối, Việt Nam sẽ cùng tham gia rà soát, đề xuất nâng cấp các lĩnh vực cần thiết trong các hiệp định thương mại tự do giữa ASEAN với các nước đối tác; phối hợp tham gia đàm phán Hiệp định thương mại tự do ASEAN-Canada cũng như triển khai hiệu quả RCEP, từ đó góp phần nâng tầm hợp tác kinh tế của Việt Nam, hỗ trợ phục hồi phát triển hậu đại dịch, hướng tới thịnh vượng bền vững.

Xin cảm ơn ông!

Việt Nam đã tranh thủ được những cơ hội trong hội nhập kinh tế ASEAN để mở rộng thị trường xuất khẩu, bước đầu tham gia vào chuỗi cung ứng khu vực, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, cải cách chính sách trong nước, thu hút đầu tư, xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phù hợp với yêu cầu hội nhập.

Linh Chi (thực hiện)