ASEAN đóng góp gì cho nền hoà bình bền vững trong khu vực và thế giới

ASEAN là nhân tố quan trọng trong duy trì hòa bình, an ninh khu vực. Trong hơn nửa thế kỷ qua, các cơ chế đa phương khu vực do ASEAN thành lập và dẫn dắt đã không ngừng phát triển, mở rộng về quy mô và nội hàm hợp tác; đóng góp thiết thực vào thúc đẩy hợp tác, duy trì hòa bình, ổn định và an ninh khu vực; đưa những nguyên tắc chủ đạo và chuẩn mực của ASEAN trở thành một cấu phần then chốt của cấu trúc khu vực.

Trước hết, sự hiểu biết và tin cậy lẫn nhau giữa các nước thành viên ASEAN ngày càng gia tăng thông qua nhiều hoạt động đa dạng, trong đó có việc duy trì tiếp xúc thường xuyên ở các cấp, nhất là giữa các vị Lãnh đạo Cấp cao. Hợp tác về chính trị - an ninh thực hiện thông qua Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN (AMM), Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) và Uỷ ban Khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWFZ). Hợp tác quốc phòng - quân sự đa phương trong ASEAN ngày càng đi vào thực chất trong việc cùng nhau liên kết và huy động các nguồn lực nhằm đối phó với các vấn đề an ninh phi truyền thống của khu vực. Các biện pháp phòng ngừa xung đột và xây dựng lòng tin cũng đã đạt nhiều tiến triển đáng ghi nhận thông qua việc xuất bản tài liệu viễn cảnh an ninh ASEAN hằng năm, thúc đẩy cơ chế hợp tác quốc phòng như Hội nghị ADMM và ADMM+. 

Hội nghị hẹp Bộ trưởng Ngoại giao ASEAN (AMM Retreat) khai mạc tại thành phố biển Nha Trang, Khánh Hòa ngày 17/1/2020.

ASEAN đã chủ động đề xướng và tích cực phát huy tác dụng của nhiều cơ chế bảo đảm hoà bình và an ninh khu vực như: Tuyên bố Đông Nam Á là Khu vực Hoà Bình, Tự do và Trung Lập (ZOPFAN) năm 1971; Hiệp ước Thân thiện và Hợp tác ở Đông Nam Á (TAC) ký năm 1976 và đến nay đã trở thành Bộ quy tắc ứng xử chỉ đạo mối quan hệ không chỉ giữa các nước Đông Nam Á mà cả giữa các nước ASEAN và các đối tác bên ngoài; Hiệp ước khu vực Đông Nam Á không có vũ khí hạt nhân (SEANWSZ) năm 1995… 

ASEAN đã và đang thúc đẩy các quan hệ hợp tác cùng có lợi với các đối tác bên ngoài, để tranh thủ các đối tác đóng góp vào hòa bình, an ninh ở khu vực và hỗ trợ ASEAN xây dựng Cộng đồng, trong đó có trụ cột Cộng đồng Chính trị - An ninh. ASEAN khởi xướng lập Diễn đàn Khu vực ASEAN (ARF) để tạo khuôn khổ thích hợp cho ASEAN và các đối tác bên ngoài tiến hành đối thoại và hợp tác về các vấn đề chính trị an ninh ở Châu Á-Thái Bình Dương. ASEAN cũng tích cực đẩy mạnh hợp tác với nhau và với các đối tác bên ngoài thông qua nhiều khuôn khổ, hình thức và biện pháp khác nhau, nhằm đối phó với những thách thức an ninh truyền thống và phi truyền thống như khủng bố quốc tế, tội phạm xuyên quốc gia, thiên tai…  Trong đó, ADMM+ là một cơ chế hợp tác quốc phòng-an ninh thiết thực giữa các quốc gia thành viên ASEAN và các nước đối tác để ứng phó với các nguy cơ an ninh chung trong khu vực, đồng thời vẫn bảo đảm vai trò trung tâm và sự đoàn kết trong ASEAN. ASEAN cũng thường xuyên tham vấn và hợp tác về các vấn đề đa phương cùng quan tâm tại Liên hợp quốc và các diễn đàn quốc tế khác.

Hội nghị Quan chức cao cấp ASEAN-Trung Quốc về thực hiện Tuyên bố về ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC), tại Hàng Châu, Trung Quốc, năm 2019.

ASEAN có vai trò to lớn trong giải quyết tranh chấp Biển Đông, ổn định tình hình chính trị khu vực Châu Á-Thái Bình Dương, giảm căng thẳng và đối đầu giữa các lớn như Trung Quốc và Mỹ. ASEAN đã nhiều lần khẳng định lập trường nhất quán đề cao thượng tôn pháp luật, tăng cường đối thoại, xây dựng lòng tin, kiềm chế, không có hành động làm phức tạp tình hình, giải quyết hòa bình các tranh chấp, khác biệt trên cơ sở luật pháp quốc tế và UNCLOS 1982, tiếp tục nỗ lực thực hiện đầy đủ, nghiêm túc DOC và nỗ lực xây dựng COC. ASEAN có nhiều cơ chế có thể phát huy hơn nữa tiếng nói và đóng góp cho hòa bình và ổn định khu vực. Đáng chú ý là các khuôn khổ hợp tác trong ASEAN, giữa ASEAN với các đối tác như với Trung Quốc, Mỹ, EU, Nhật, Hàn Quốc, Ấn Độ và các nước khác.

Mẫn Chi